Guest Writer: Normale mensen, spaarpotproza en de Snapchat-generatie

By Anouk Lammers

Sally Rooney [Beeld: EYEVINE voor de Sunday Times]

Sally Rooney [Beeld: EYEVINE voor de Sunday Times]

‘Hij kan Marianne niet helpen, wat hij ook doet. Ze heeft iets angstaanjagends. Een onmetelijke leegte in de kern van haar wezen. Alsof je op de lift wacht, de deuren gaan open en er is niets, alleen de verschrikkelijke leegte van de liftschacht die eindeloos doorgaat.’

Literaire kwaliteit herken je aan beeldspraak. Althans, dat was mijn overtuiging tot ik Normale mensen van Sally Rooney las. Een boek met vijf sterren op het voorplat met daarbij de woorden van de Volkskrant: Een triomf.’

De taal in Rooney’s boeken lijkt zo makkelijk, maar is het niet. De schrijfstijl in Normale mensen veroorzaakt een ander effect dan lange, meanderende zinnen. Terwijl ik de roman las moest ik denken aan wat Jamal Ouarachi schreef over de schrijfstijl die hij ‘spaarpotproza’ noemt: uitgebeende, slijpschrijverij van zinnen waarin al het wezenlijke tussen de regels wordt genoemd.


Dit tweede boek van Rooney zou je onder deze spaarpotproza kunnen scharen: de vergelijking in bovenstaand citaat behoort tot de weinige gevallen van beeldspraak die zich voordoen in de roman. Een ander voorbeeld zijn de scènes waarin een van de twee hoofdpersonages, Marianne, door haar broer wordt geterroriseerd. In rake, korte zinnetjes legt Rooney de familiegeschiedenis bloot die Mariannes karakter deels heeft gevormd. Dat Marianne de rest van het boek worstelt met haar houding ten opzichte van mannen en onderdanigheid, en dat je als lezer een mogelijke oorzaak daarvan gepresenteerd krijgt gedurende de scènes in Mariannes ouderlijk huis, maken de korte zinnetjes van de auteur nog venijniger.

In de Tzum-recensie van het boek citeert een recensent de uitspraak die Joost de Vries deed over een andere roman: ‘Dat een boek je raakt, betekent nog niet dat het literair goed is. Je moet het effect niet voor de kwaliteit aanzien.’ Mogelijk haal ik hier effect en kwaliteit door elkaar. Maar wat te denken van het zorgvuldig aangebrachte wisselende perspectief tussen de twee hoofdpersonages Marianne en Connell? Je moet een goede schrijver zijn wil je een verhaal natuurlijk laten verlopen vanuit twee perspectieven, zonder in herhaling te vallen.

Een van de thema’s in Normale mensen is dat de hoofdpersonages zich deels laten leiden door wat anderen van hen vinden. Ze zijn zich hyperbewust van sociale klassen en het beeld dat zij over zichzelf naar buiten communiceren. In een recensie van haar debuut werd Rooney vanwege dit laatste verschijnsel ‘de Salinger van de Snapchat-generatie’ genoemd. Ik vul dit begrip in als zijnde een generatie die gewend is aan vluchtigheid, een generatie die actief bijdraagt aan het beeld dat anderen van hem/haar vormen, een generatie die tussen alles dat verschijnt en verdwijnt op zoek is naar diepgang.

methode_times_prod_web_bin_cad13210-1a8f-11e9-a1fe-914ccc4953f9.jpg

De Lees een Boek-generatie: op een medium als Instagram bezig zijn met literatuur. Ik word vaak een beetje huiverig van veralgemenisering. In mijn hele leven heb ik zo’n dertig Snapchats verstuurd. Maar stel nu dat we van een generatie kunnen spreken, noem ons de Snapchat-generatie of de millennials, hoort daar dan ook een schrijfstijl bij?

Een die gespeend is van beeldspraak, een die bestaat uit rake, korte zinnen, een die gebezigd wordt door jonge schrijvers als Lieke Marsman in haar romandebuut? En hoe zit het dan met schrijvers als Raymond Carver en Tobias Wolff, de eerste overleden en de tweede drieënzeventig, zij behoren niet tot onze generatie maar hanteerden wel degelijk een minimalistische stijl.

Het is een interessant gegeven om een literaire schrijfstijl aan een generatie te verbinden, en wat mij betreft ontstaat er naar aanleiding van Rooney’s boek een discussie over wat we aanmoeten met al die uitgebeende, korte zinnetjes die je ongemerkt langzaam en hard raken.

 
IMG_1646.jpg

Anouk Lammers (1995) studeerde af aan Creative Writing aan de kunstacademie in Arnhem. Ze schreef een novelle waarin brieven, een Zweeds boodschappenlijstje en een Scrabble-scorelijst een rol spelen, en ze doet freelance klussen voor uitgeverijen. Ze houdt van boeken die zich afspelen in de natuur, citaten, lange wandelingen met de husky van haar vriend, Zweden en het bos. Voor Lees een Boek schrijft ze over literatuur.